数据结构:二叉树基础概念与链式存储实现
一、树的基础概念
1. 树的定义
树是一种非线性数据结构,由 n(n>=0)个有限结点组成一个具有层次关系的集合。有一个特殊的结点称为根结点,它没有前驱结点。除根结点外,其余结点被分成 M(M>0) 个互不相交的集合 T1、T2、……、Tm,其中每一个集合 Ti 又是一棵结构与树类似的子树。
2. 常见术语
- 结点的度:一个结点含有的子树的个数。
- 叶结点:度为 0 的结点。
- 双亲结点:若一个结点含有子结点,则这个结点称为其子结点的父结点。
- 树的高度:树中结点的最大层次。

二、二叉树详解
1. 什么是二叉树
二叉树是树的一种特殊形式,其树的度最大为 2。也就是说,一个结点最多有两个分叉。由于普通树结构复杂,实际应用中最常用的是二叉树。
二叉树由一个根结点加上两棵别称为左子树和右子树的二叉树组成,且子树有左右之分,次序不能颠倒,因此二叉树是有序树。

2. 特殊的二叉树
- 满二叉树:每一层的结点数都达到最大值。如果层数为 K,结点总数是 2^K - 1。
- 完全二叉树:对于深度为 K 的有 n 个结点的二叉树,当且仅当其每一个结点都与深度为 K 的满二叉树中编号从 1 至 n 的结点一一对应时称之为完全二叉树。
注意:满二叉树是一种特殊的完全二叉树。完全二叉树的编号是连续的,中间断开则不是。

3. 顺序存储与性质
对于完全二叉树,我们可以用数组进行存储,下标对应编号。逻辑上是树,物理上是数组。
重要性质:
- 第 i 层最多有 2^(i-1) 个结点。
- 深度为 h 的二叉树最大结点数为 2^h - 1。
- 叶子结点数 n0 = 度为 2 的结点数 n2 + 1。
- 若父亲在数组中下标为 i,则左孩子为 2i+1,右孩子为 2i+2;孩子下标为 i,父亲为 (i-1)/2。
三、二叉树的链式存储实现
非完全二叉树不适合用数组存储,否则空间浪费严重。我们通常采用链式存储,每个结点包含数据域和左右指针域。
1. 节点定义
我们需要定义一个二叉树结构体,包含数据类型、左孩子指针和右孩子指针。为了方便后续修改类型,使用 typedef 重定义数据类型。
// BTNode.h
typedef char BTDataType;
typedef struct BinaryTreeNode {
BTDataType data;
struct BinaryTreeNode* left;
struct BinaryTreeNode* right;
} BTNode;
2. 构建二叉树
通过前序遍历的数组来构建二叉树是一个经典方法。遇到 '#' 表示空结点。
// BTNode.c
BTNode* BinaryTreeCreate(BTDataType* ch, int* pi) {
if (ch[*pi] == '#') {
return NULL;
}
BTNode* newnode = (BTNode*)malloc(sizeof(BTNode));
if (newnode == NULL) {
perror("malloc failed");
return NULL;
}
newnode->data = ch[(*pi)++];
newnode->left = BinaryTreeCreate(ch, pi);
(*pi)++;
newnode->right = BinaryTreeCreate(ch, pi);
return newnode;
}
3. 遍历操作
遍历是二叉树的核心操作,主要有前序、中序、后序和层序四种。
前序遍历:根 -> 左 -> 右
void BinaryTreePrevOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
printf("%c ", root->data);
BinaryTreePrevOrder(root->left);
BinaryTreePrevOrder(root->right);
}
中序遍历:左 -> 根 -> 右
void BinaryTreeInOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
BinaryTreeInOrder(root->left);
printf("%c ", root->data);
BinaryTreeInOrder(root->right);
}
后序遍历:左 -> 右 -> 根
void BinaryTreePostOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
BinaryTreePostOrder(root->left);
BinaryTreePostOrder(root->right);
printf("%c ", root->data);
}
层序遍历:借助队列实现,一层一层地访问。
void BinaryTreeLevelOrder(BTNode* root) {
Queue Q;
QueueInit(&Q);
if (root) {
QueuePush(&Q, root);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
printf("%c ", node->data);
QueuePop(&Q);
if (node->left) {
QueuePush(&Q, node->left);
}
if (node->right) {
QueuePush(&Q, node->right);
}
}
QueueDestroy(&Q);
}
4. 其他常用功能
除了遍历,我们还需要计算节点个数、高度、查找特定值以及判断是否为完全二叉树。
节点个数:递归计算左右子树大小加 1。
int BinaryTreeSize(BTNode* root) {
return root == NULL ? 0 : BinaryTreeSize(root->left) + BinaryTreeSize(root->right) + 1;
}
树的高度:取左右子树高度的最大值加 1。
int BinaryTreeHight(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return 0;
}
return fmax(BinaryTreeHight(root->left), BinaryTreeHight(root->right)) + 1;
}
查找值为 x 的节点:递归查找,找到即返回地址。
BTNode* BinaryTreeFind(BTNode* root, BTDataType x) {
if (root == NULL) {
return NULL;
}
if (root->data == x) {
return root;
}
BTNode* ret1 = BinaryTreeFind(root->left, x);
if (ret1) {
return ret1;
}
BTNode* ret2 = BinaryTreeFind(root->right, x);
if (ret2) {
return ret2;
}
return NULL;
}
判断是否是完全二叉树:利用层序遍历,遇到空结点后不应再有非空结点。
int BinaryTreeComplete(BTNode* root) {
Queue Q;
QueueInit(&Q);
if (root) {
QueuePush(&Q, root);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
QueuePop(&Q);
if (node == NULL) {
break;
}
QueuePush(&Q, node->left);
QueuePush(&Q, node->right);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
QueuePop(&Q);
if (node != NULL) {
QueueDestroy(&Q);
return 0;
}
}
QueueDestroy(&Q);
return 1;
}
四、完整代码示例
为了便于理解,这里整理了完整的头文件与源文件结构。请确保所有文件在同一目录下编译运行。
Queue.h
#pragma once
#define _CRT_SECURE_NO_WARNINGS 1
#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>
#include <stdbool.h>
#include <assert.h>
typedef int QDataType;
typedef struct QListNode {
QDataType data;
struct QListNode* next;
} QNode;
typedef struct Queue {
QNode* front;
QNode* tail;
int size;
} Queue;
void QueueInit(Queue* q);
void QueuePush(Queue* q, QDataType data);
void QueuePop(Queue* q);
QDataType QueueFront(Queue* q);
QDataType QueueBack(Queue* q);
int QueueSize(Queue* q);
int QueueEmpty(Queue* q);
void QueueDestroy(Queue* q);
Queue.c
#include "Queue.h"
void QueueInit(Queue* q) {
assert(q);
q->front = NULL;
q->tail = NULL;
q->size = 0;
}
void QueuePush(Queue* q, QDataType data) {
assert(q);
QNode* tmp = (QNode*)malloc(sizeof(QNode));
if (tmp == NULL) {
perror("malloc failed");
return;
}
tmp->data = data;
tmp->next = NULL;
if (q->size == 0) {
q->front = tmp;
q->tail = tmp;
} else {
q->tail->next = tmp;
q->tail = tmp;
}
q->size++;
}
void QueuePop(Queue* q) {
assert(q);
assert(q->size > 0);
if (q->size == 1) {
free(q->front);
q->front = NULL;
q->tail = NULL;
} else {
QNode* del = q->front;
q->front = q->front->next;
free(del);
}
q->size--;
}
QDataType QueueFront(Queue* q) {
assert(q);
assert(q->size > 0);
return q->front->data;
}
QDataType QueueBack(Queue* q) {
assert(q);
assert(q->size > 0);
return q->tail->data;
}
int QueueSize(Queue* q) {
assert(q);
return q->size;
}
int QueueEmpty(Queue* q) {
assert(q);
return q->size == 0;
}
void QueueDestroy(Queue* q) {
assert(q);
QNode* cur = q->front;
while (cur) {
QNode* next = cur->next;
free(cur);
cur = next;
}
q->front = q->tail = NULL;
q->size = 0;
}
BTNode.h
#pragma once
#include "Queue.h"
typedef char BTDataType;
typedef struct BinaryTreeNode {
BTDataType data;
struct BinaryTreeNode* left;
struct BinaryTreeNode* right;
} BTNode;
BTNode* BinaryTreeCreate(BTDataType* ch, int* pi);
void BinaryTreePrevOrder(BTNode* root);
void BinaryTreeInOrder(BTNode* root);
void BinaryTreePostOrder(BTNode* root);
int BinaryTreeSize(BTNode* root);
int BinaryTreeLeafSize(BTNode* root);
int BinaryTreeHight(BTNode* root);
void BinaryTreeDestory(BTNode** root);
int BinaryTreeLevelKSize(BTNode* root, int k);
BTNode* BinaryTreeFind(BTNode* root, BTDataType x);
int BinaryTreeComplete(BTNode* root);
void BinaryTreeLevelOrder(BTNode* root);
BTNode.c
#include "BTNode.h"
BTNode* BinaryTreeCreate(BTDataType* ch, int* pi) {
if (ch[*pi] == '#') {
return NULL;
}
BTNode* newnode = (BTNode*)malloc(sizeof(BTNode));
if (newnode == NULL) {
perror("malloc failed");
return NULL;
}
newnode->data = ch[(*pi)++];
newnode->left = BinaryTreeCreate(ch, pi);
(*pi)++;
newnode->right = BinaryTreeCreate(ch, pi);
return newnode;
}
void BinaryTreePrevOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
printf("%c ", root->data);
BinaryTreePrevOrder(root->left);
BinaryTreePrevOrder(root->right);
}
void BinaryTreeInOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
BinaryTreeInOrder(root->left);
printf("%c ", root->data);
BinaryTreeInOrder(root->right);
}
void BinaryTreePostOrder(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return;
}
BinaryTreePostOrder(root->left);
BinaryTreePostOrder(root->right);
printf("%c ", root->data);
}
void BinaryTreeLevelOrder(BTNode* root) {
Queue Q;
QueueInit(&Q);
if (root) {
QueuePush(&Q, root);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
printf("%c ", node->data);
QueuePop(&Q);
if (node->left) {
QueuePush(&Q, node->left);
}
if (node->right) {
QueuePush(&Q, node->right);
}
}
QueueDestroy(&Q);
}
void BinaryTreeDestory(BTNode** root) {
if (*root == NULL) {
return;
}
BinaryTreeDestory(&(*root)->left);
BinaryTreeDestory(&(*root)->right);
free(*root);
*root = NULL;
}
int BinaryTreeSize(BTNode* root) {
return root == NULL ? 0 : BinaryTreeSize(root->left) + BinaryTreeSize(root->right) + 1;
}
int BinaryTreeLeafSize(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return 0;
}
if (root->left == NULL && root->right == NULL) {
return 1;
}
return BinaryTreeLeafSize(root->left) + BinaryTreeLeafSize(root->right);
}
int BinaryTreeHight(BTNode* root) {
if (root == NULL) {
return 0;
}
return fmax(BinaryTreeHight(root->left), BinaryTreeHight(root->right)) + 1;
}
int BinaryTreeLevelKSize(BTNode* root, int k) {
if (root == NULL) {
return 0;
}
if (k == 1) {
return 1;
}
return BinaryTreeLevelKSize(root->left, k - 1) + BinaryTreeLevelKSize(root->right, k - 1);
}
BTNode* BinaryTreeFind(BTNode* root, BTDataType x) {
if (root == NULL) {
return NULL;
}
if (root->data == x) {
return root;
}
BTNode* ret1 = BinaryTreeFind(root->left, x);
if (ret1) {
return ret1;
}
BTNode* ret2 = BinaryTreeFind(root->right, x);
if (ret2) {
return ret2;
}
return NULL;
}
int BinaryTreeComplete(BTNode* root) {
Queue Q;
QueueInit(&Q);
if (root) {
QueuePush(&Q, root);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
QueuePop(&Q);
if (node == NULL) {
break;
}
QueuePush(&Q, node->left);
QueuePush(&Q, node->right);
}
while (!QueueEmpty(&Q)) {
BTNode* node = QueueFront(&Q);
QueuePop(&Q);
if (node != NULL) {
QueueDestroy(&Q);
return 0;
}
}
QueueDestroy(&Q);
return 1;
}
Test.c
#include "BTNode.h"
int main() {
char ch[100] = "ABD##E#H##CF##G##";
int i = 0;
BTNode* T = BinaryTreeCreate(ch, &i);
printf("节点个数:%d\n", BinaryTreeSize(T));
printf("叶子节点个数:%d\n", BinaryTreeLeafSize(T));
printf("高度:%d\n", BinaryTreeHight(T));
printf("第 3 层节点个数:%d\n", BinaryTreeLevelKSize(T, 3));
BTNode* ret = BinaryTreeFind(T, 'G');
if (ret) {
printf("找到 G: %c\n", ret->data);
} else {
printf("未找到\n");
}
if (BinaryTreeComplete(T)) {
printf("是完全二叉树\n");
} else {
printf("不是完全二叉树\n");
}
printf("前序:");
BinaryTreePrevOrder(T);
printf("\n");
printf("中序:");
BinaryTreeInOrder(T);
printf("\n");
printf("后序:");
BinaryTreePostOrder(T);
printf("\n");
printf("层序:");
BinaryTreeLevelOrder(T);
printf("\n");
BinaryTreeDestory(&T);
return 0;
}
以上就是二叉树的基础理论与 C 语言实现的完整讲解。掌握这些内容后,建议多动手编写代码,加深理解。

